Lopend onderzoek

Dit programma richt zich op werkkampen wereldwijd en gedurende een lange tijdsperiode. De drie hoofdthema's - oorlog, rehabilitatie, etniciteit - vormen een leidraad voor het onderzoek naar de omstandigheden die door de geschiedenis heen de combinatie van dwangarbeid en internering mogelijk hebben gemaakt. Het programma keert zich tegen de opvatting dat werkkampen vooral thuishoren onder twintigste eeuwse totalitaire regimes. Het verbreedt het perspectief naar kolonialisme en interne repressie, waarbij het teruggrijpt naar de zeventiende eeuw en over grenzen kijkt tot buiten Europa.

Gevangenen voor een Amur Cart Road camp, ca. 1908-1913 (een Katorga)

Projectleider: prof. dr. Pieter Spierenburg
Onderzoekers: dr. Ralf Futselaar (postdoc NIOD), dr. Francesca di Pasquale (postdoc NIOD), dr. Matthias van Rossum (postdoc IISG), Zhanna Popova (promovendus IISG)
Begeleiders: prof. dr. Peter Romijn (NIOD), dr. Nanci Adler (NIOD), Prof. dr. Marcel van der Linden (IISG), dr. Ulbe Bosma (IISG), Christian de Vito (IISG), prof. dr. Klaus Weinhauer (Universiteit van Bielefeld)
Adviesraad: Clare Anderson (University of Leicester), Mary Gibson (John Jay College, New York), Alan Kramer (Centre for War Studies, Dublin), Roberta Pergher (University of Indiana, Bloomington), Henk Schulte Nordholt (KITLV, Leiden), Lynne Viola (University of Toronto), Kerry Ward (Rice University, Houston)
Looptijd: 2013-2018
Beoogde publicatie: Vier monografieën over de afzonderlijke projecten en een boek met de samenvattende synthese plus een aantal wetenschappelijke artikelen.
Samenwerkingsverband: Het programma komt voort uit een samenwerking tussen het NIOD en het IISG. Het is tevens gelieerd aan het onderzoeksprogramma van de sectie criminologie van de Erasmus Universiteit.

Meer informatie:

Dit programma heeft tot doel om voor het eerst een geïntegreerde, wereldwijde geschiedenis van werkkampen tot stand te brengen. Het gaat om diachronisch en vergelijkend onderzoek teneinde de sociaal-politieke, ideologische en economische omstandigheden op te sporen die het ontstaan van werkkampen bevorderen en dat steeds opnieuw doen. De onderzoeksgroep wil een stap verder gaan ten opzichte van zowel de traditionele historiografie als het beeld bij het brede publiek, waarin de kampen vooral geassocieerd worden met de activiteiten van de Nazis en de Goelag Archipel van de Sovjets. De benadering van dit programma beziet werkkampen vanuit de mondiale geschiedenis van onderdrukking en uitbuiting in de vroegmoderne en moderne wereld.

De term werkkamp wordt breed gedefinieerd; hieronder vallen alle inrichtingen waarin internering en dwangarbeid samengaan, of dat nu in barakken of stenen gebouwen plaatsvindt. Het onderzoek strekt zich uit van tuchthuizen tot koloniale verbanning en van de disciplinering van afwijkenden tot de uitsluiting van dissidenten. De diverse manifestaties van werkkampen gedurende de laatste vier eeuwen worden onder de loupe genomen aan de hand van drie achtergrondfactoren: (1) de omstandigheden die voorafgaan aan, gelijktijdig optreden met en volgen op militaire conflicten; (2) het concept en de praktijk van rehabilitatie; en (3) het vertoog en de praktijken rond etniciteit zowel in een koloniale als in een niet-koloniale context. Als onderdeel van het omvattende programma, besteden vier projecten gerichte aandacht aan afzonderlijke geografische gebieden. Deze projecten betreffen achtereenvolgens: (1) deportatie naar en binnen Nederlands-Indië sinds het eind van de achttiende eeuw; (2) vroeg-moderne tuchthuizen in Hamburg, gevolgd door initiatieven van uitsluiting in deze stad in de moderne periode; (3) verbanning en internering in het liberale en fascistische Italië en de kampen in haar Afrikaanse koloniën; (4) Russische kampen, van de Tsaristische Katorga tot het Gulag systeem van de Sovjets, met name in West-Siberië.