Het tweede jaarboek van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie opent met drie artikelen die elk tot nog toe niet onderzochte aspekten van de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog belichten. Is de dwangarbeid van de Europese krijgsgevangenen en geïnterneerden ten behoeve van de Japanse bezetter - men denke aan de aanleg van de Birma-spoorlijn - in het verleden onderwerp van vele studies en egodocumenten geweest, in 'De weg naar de hel', een 'biografie' van een mijn op West-Java, staat voor de eerste maal het lot van de Indonesische dwangarbeiders, de romusha, centraal. De auteur, de Leidse Indonesië-specialist Harry Poeze, beschrijft hoe tienduizenden Javanen onder erbarmelijke omstandigheden omkwamen toen zij ter ontsluiting van deze mijn werden ingezet bij de aanleg van een 90 kilometer lange spoorlijn.

Mijnexploitatie is ook het onderwerp van de bijdrage aan dit jaarboek van de Utrechtse economisch historicus Ben Wubs. Hij bewerkte zijn doctoraalscriptie tot een artikel over de Nederlandse Staatsmijnen tijdens de bezetting. Door de beschikkingsmacht van de directie en de vermogenspositie van het bedrijf in verband te brengen met de Duitse economische bezettingspolitiek toont Wubs aan dat, anders dan de directie na de oorlog heeft aangevoerd, haar beleid niet in termen van verzet te verklaren valt.

In zijn artikel over het nationaal-socialistische beleid van de bezetter inzake de Nederlandse muziekbeoefening komt de Amsterdamse musicoloog Peter Lurvink tot verrassende conclusies. Met sprekende voorbeelden laat hij zien hoe dit beleid, waarin enerzijds het karakter van de muziek onaangetast bleef, maar anderzijds de toestand van de musici in financieel opzicht aanmerkelijk werd verbeterd, in het voordeel van de muziekbeoefening is geweest. En dat niet alleen. In bezettingstijd werd daarmee ook de basis gelegd voor een naoorlogse situatie die zich gunstig onderscheidde van de bedroevende toestand waarin de muziekbeoefening zich voor 1940 in financieel en organisatorisch opzicht bevond.

Op verzoek van de redactie schreef de in 1939 op grond van zijn zionistische overtuiging naar Palestina geëmigreerde Herman Cohen zijn jeugdherinneringen aan zijn vader, David Cohen, die met Abraham Asscher van 1941 tot 1943 het voorzitterschap van de Joodsche Raad bekleedde. Hoewel deze memoires niet de status van een historische bron uit de periode van de jodenvervolging hebben, is deze in terughoudende stijl geschreven bijdrage onmiskenbaar van historische waarde.

Het tweede deel van Oorlogsdocumentatie '40-'45 bevat de vaste rubrieken. Nauw bij de herinneringen van Herman Cohen sluit het foto-essay aan. De hierin gepubliceerde foto's over de werkzaamheden van de Joodsche Raad, die vervaardigd zijn ten behoeve van een in december 1942 aan David Cohen aangeboden fotoalbum, mogen uniek genoemd worden. Van Galen Last gaat in het literatuuroverzicht in dit jaarboek in het bijzonder nader in op de geschiedschrijving van de laatste tien jaar over de Tweede Wereldoorlog in Azië. In zijn algemene bespreking van de vele in 1989 en het lustrumjaar 1990 verschenen publikaties over de Tweede Wereldoorlog komt hij tot de conclusie dat pogingen om tot een meer internationale, integrale benadering van het onderwerp te komen nog steeds een uitzondering vormen. Onderwerp van de rubriek 'Het archief' is het op het instituut berustende en de laatste jaren veel geraadpleegde archief van het Departement van Volksvoorlichting en Kunsten. Het jaarboek besluit met de inventarisatie van het lopend onderzoek inzake de Tweede Wereldoorlog en het jaarverslag van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie.

Inhoudsopgave

- Harry A. Poeze, De weg naar de hel. De aanleg van een spoorlijn op West-Java tijdens de Japanse bezetting
- Ben Wubs, De Staatsmijnen tijdens de Duitse bezetting. De ontwikkeling van het vermogen
- Peter Lurvink, De Nederlandse componisten in de muziekpolitiek tijdens de bezetting
- Herman Cohen, 'Mijn zoon uit Israël'

Het foto-essay
- René Kok, Een fotoreportage van de Joodsche Raad van Amsterdam

Het recensieartikel
Dick van Galen Last, Literatuuroverzicht 1989-1990

Het archief
-Erik Somers, Het archief van het DVK

Onderzoek
- René Kruis en Hans de Vries, Lopend onderzoek. Een inventarisatie

Stand van zaken
- A. H. Paape, Het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie
- A. F. Manning, Paape en Oorlogsdocumentatie
- C. F. J. Stuldreher, In memoriam Nel Gerritse

Plaats van uitgave: 
Zutphen
Uitgever: 
Walburg Pers
Jaar van uitgave: 
1990