8 april 2016

Kun je een gruwelijke gebeurtenis zoals de Holocaust en andere genociden afbeelden in een strip? Kun je strips over de Holocaust en andere genociden onderwerpen inzetten voor educatieve doeleinden? Op vrijdag 1 april kwamen zo’n 80 docenten en belangstellenden bijeen in Het Huis Utrecht  om deze en andere onderwerpen te bespreken.

Deelnemers aan de workshop van de Anne Frank Stichting. Foto: Sanne Kloot

Veel historici, stripliefhebbers, docenten en studenten kennen het historische beeldverhaal door klassiekers als Van Nul tot Nu, De Ontdekking en De Zoektocht. Ook internationaal werk van Art Spiegelman en Joe Sacco kan rekenen op een breed publiek. Met de popularisering van het genre groeide ook de diversiteit. Daarmee nam ook het aantal stripwerken over de Holocaust en andere genociden toe.

Prof. dr. Kees Ribbens opende het symposium met zijn lezing ‘Onvoorstelbaar? Oorlog en genocide in het beeldverhaal’. Kees Ribbens gaf in zijn lezing een overzicht van de manieren waarop oorlog en genocide verbeeld worden in strips. Hij pleitte voor meer aandacht voor historische strips over oorlog en genocide. Veel van deze strips bevinden zich onder de culturele radar. Daardoor weten we onvoldoende waar en wanneer stripmakers grenzen hebben opgezocht – of verlegd – van gangbare verbeeldingen van oorlog en genocide. Ook weten we maar weinig over de impact van het lezen van strips, zeker waar het gaat om het lezen van strips door jongeren in hun vormende jaren.

Naast de Holocaust zijn ook recentere genociden gedocumenteerd. Laurike in ’t Veld, onderzoeker aan de Universiteit van Chichester, besprak in haar lezing strips over de Rwandese genocide. Veel van deze werken zijn van de hand van stripmakers uit het land zelf. In het werk van Rupert Bazambanza, overlevende van de genocide in 1994, figureren dieren als stille getuigen van het massaal geweld. Bij het werk van Bazambanza is educatief materiaal ontwikkeld. Klik hier om het Engelstalige lesmateriaal te bekijken. Laurike in ’t Veld stipte tijdens haar lezing aan dat stripwerken over de Rwandese genocide prima gebruikt kunnen worden in het onderwijs, mits de docent voor voldoende context zorgt.

Na de lunch gingen de deelnemers uiteen voor verschillende workshops. De Anne Frank Stichting verzorgde samen met Eric Heuvel een workshop over de dillema’s van de makers van educatieve strips. De Anne Frank Stichting publiceerde zelf De Zoektocht en De Ontdekking. Twee educatieve strips bedoeld voor de hoogste klassen van de basisschool en de onderbouw van het voortgezet onderwijs. Vakdidacticus Rob Verheijen, van de Hogeschool Arnhem Nijmegen, ging tijdens zijn workshop in op het gebruik van stripboeken en graphic novels met betrekking tot Holocausteducatie. Welke beelden laat je wel en niet zien aan leerlingen?

Bettine Siertsema is onderzoekster aan de Vrije Universiteit en geeft al jaren college over Maus, de beroemde Holocauststrip van Art Spiegelman. Samen met de deelnemers werden delen van Spiegelman’s werk geanalyseerd. Eva Hilhorst, hoofdredacteur van Drawing the Times en docent aan de HKU, gaf een workshop over het verbeelden van actualiteit in tekeningen. Het NIOD verzorgde een workshop over de rol van propaganda en vooroordelen in graphic novels over de genociden in Armenië, Bosnië en Rwanda. Er werd gekeken naar de begrippen genocide en propaganda. Vervolgens kregen de deelnemers een aantal praktische handreikingen om stripwerken te analyseren met leerlingen.

Bekijk hier en hier de sfeerimpressie die onze stagiaire Sanne Kloot maakte.